Bijles is big business geworden. En ja, soms is dat verschrikkelijk

Het aantal bedrijven voor bijles en huiswerkbegeleiding is in tien jaar tijd meer dan verdubbeld, meldde De Telegraaf deze week op basis van cijfers van de Kamer van Koophandel. In het artikel valt een hard woord: “verschrikkelijk”. Extra hulp voor kinderen is een verdienmodel geworden, en niet elke ouder kan dat betalen.

Je verwacht misschien dat wij, als aanbieder van Cito-oefenmateriaal, dat woord gaan tegenspreken. Doen we niet. De criticus heeft namelijk een punt, en wie al vijftien jaar in dit vak zit, ziet het van dichtbij gebeuren. Maar er zit ook een kant aan dit verhaal die in het artikel onderbelicht blijft: waaróm zoeken zoveel ouders hulp buiten school? En hoe vind je als ouder de weg in een markt die elk jaar voller, duurder en schreeuweriger wordt?

Waarom de bijlesmarkt explodeert

De verklaring is niet dat ouders massaal hysterisch zijn geworden. De verklaring is dat de toetsen zwaarder zijn gaan wegen. De Doorstroomtoets in groep 8 bepaalt mede het schooladvies van je kind, en de Cito-toetsen van groep 6 en 7 bouwen het beeld op waarop dat advies rust. Tegelijk stellen die toetsen hun vragen op een eigen manier, anders dan de lesmethodes op school. Om daaraan te wennen moet een kind ermee oefenen, en juist daarvoor is in het overvolle lesprogramma nauwelijks tijd. Begrijpend lezen, het zwaarst wegende onderdeel, is op veel scholen niet eens een apart vak.

En laten we daar meteen duidelijk over zijn: dat is géén verwijt aan scholen of leraren. Zij hebben een overvol programma en doen daarbinnen wat ze kunnen; toetstraining is simpelweg hun opdracht niet. Maar het gevolg is er wel: kinderen worden beoordeeld op toetsen waar ze niet gericht op hebben kunnen oefenen. Die kloof voelt elke ouder, en die kloof is precies het gat waar de bijlesmarkt in is gesprongen.

Nieuwe kerndoelen, zelfde toetsen

Dit schooljaar komt daar nog een laag bij. Voor het eerst sinds 2006 zijn de kerndoelen voor Nederlands en rekenen vernieuwd, en sinds deze maand zijn ze wettelijk vastgelegd. Waar de oude doelen vaag en vrijblijvend waren, beschrijven de nieuwe veel concreter wat leerlingen moeten kennen en kunnen. De aanleiding is serieus: het taal- en rekenniveau daalt al jaren, en dat moet omhoog. Daarmee bevestigt de overheid zwart-op-wit wat veel ouders al langer voelen: de basisvaardigheden staan onder druk. De vernieuwing zelf is een goede ontwikkeling, die leerkrachten meer houvast geeft.

Maar wie weleens een onderwijsvernieuwing van dichtbij zag, weet ook: zoiets is geen kwestie van een zomervakantie. Lesmethodes moeten worden herschreven, teams bijgeschoold, programma’s omgebouwd, en scholen krijgen daar terecht de tijd voor. Ondertussen draaien de toetsmomenten gewoon door: de Cito-toetsen van groep 6 en 7 en de Doorstroomtoets van groep 8 blijven de momenten waarop je kind laat zien waar het staat. Juist in zulke overgangsjaren is thuis rustig oefenen met de vraagstelling van die toetsen extra waardevol: dat deel verandert niet, wat er in de klas ook in beweging is.

De keerzijde: als hulp een verdienmodel wordt

Een markt die verdubbelt, trekt niet alleen mensen aan die kinderen willen helpen. Hij trekt ook ondernemers aan die vooral een omzetkans zien: abonnementen van tientallen euro’s per week, pakketten met lange looptijden, beloftes over scores die niemand kan waarmaken. De kwaliteit loopt enorm uiteen, maar aan de buitenkant ziet alles er even professioneel uit. Voor ouders wordt het daardoor steeds moeilijker om de goede aanbieders van de gelukzoekers te onderscheiden; je ziet door de bomen het bos niet meer.

En dan de rekening. Een bijlesuur kost al snel 35 tot 60 euro, en één uur per week zet weinig zoden aan de dijk, dus reken op maanden. Zo wordt goede toetsvoorbereiding iets voor gezinnen met een ruime portemonnee, en groeit precies de ongelijkheid waar het Telegraaf-artikel terecht over valt.

Zo herken je kwaliteit (en prik je door de mooie praatjes)

Wat de markt ook doet, als ouder kun je zelf het kaf van het koren scheiden. Vijf vragen die je aan elke aanbieder zou moeten stellen, of het nu om bijles of om oefenmateriaal gaat:

• Hoe lang bestaat de aanbieder? Wie al jaren levert, heeft zijn kwaliteit bewezen bij duizenden kinderen. Wie vorig jaar is gestart, heeft vooral een mooie website.
• Mag je eerst zien wat je koopt? Een goede aanbieder laat het materiaal zien: inkijkpagina’s, proeflessen, gratis oefenmateriaal. Wie niets laat zien, heeft daar meestal een reden voor.
• Wat zeggen andere ouders? Echte, herleidbare beoordelingen, niet drie anonieme juichquotes op de eigen homepage.
• Worden er garanties beloofd? Niemand kan een score garanderen. Wie dat wel doet, verkoopt gebakken lucht en zet bovendien onnodige druk op je kind.
• Zit je ergens aan vast? Abonnementen en pakketten met lange looptijden verdienen aan doorlopen, niet aan resultaat. Een eenmalige aankoop houdt de belangen zuiver.

Het goede nieuws: gerichte voorbereiding hoeft niet duur te zijn

Hier komt de omslag die in de hele discussie ontbreekt: voor de meeste kinderen is dúre hulp helemaal niet nodig. Wat een kind nodig heeft, is snappen hoe de toetsvragen werken, en daar gericht mee oefenen. Vijftien minuten per dag aan de keukentafel, vier tot zes weken voor de toets, doet voor een gemiddeld kind meer dan een uur per week op een extern instituut.

Reken even mee. Voor de prijs van twee losse bijlesuren koop je een compleet Cito Leer- en Oefenboek: ruim tweehonderd pagina’s met uitleg bij elk onderwerp, stappenplannen, oefeningen op exact toetsniveau en antwoorden mét toelichting, voor alle vakken van de toets. Je hoeft als ouder geen leraar te zijn, want de uitleg zit in het boek; je kind kan er grotendeels zelfstandig mee werken en jij ziet ondertussen precies waar het goed gaat en waar het hapert. Eén aankoop, geen abonnement, geen wachtlijst, en het hele gezin kan ermee vooruit.

Dat is ook ons antwoord op de ongelijkheid uit het krantenartikel: goede voorbereiding hoort geen luxeproduct te zijn. Daarom staan er op onze site bovendien gratis oefenbladen voor rekenen, spelling en begrijpend lezen, voor groep 6, 7 en 8. Begin daar gerust mee; dan zie je meteen of de aanpak bij je kind past.

En soms is bijles wél de juiste keuze

Eerlijk is eerlijk: er zijn kinderen voor wie een goed oefenboek niet genoeg is. Bij flinke achterstanden, bij leerproblemen of als thuis oefenen structureel op ruzie uitloopt, kan persoonlijke begeleiding van een goede docent het verschil maken. Kies dan met de vijf vragen hierboven, en wantrouw iedereen die je een lang en duur traject wil aanpraten voordat er ook maar naar je kind gekeken is.

Maar voor de grote groep gewone kinderen die gewoon willen laten zien wat ze kunnen op de toetsen waarop ze uiteindelijk worden afgerekend, geldt: de beste voorbereiding is dichterbij, goedkoper en rustiger dan de verdubbelde bijlesmarkt je wil doen geloven. Een goed boek, een kwartiertje per dag, en een ouder die af en toe meekijkt. Meer is het meestal niet.

Peter Meijer is oprichter van Beter Bijles en maakt sinds 2011 Cito Leer- en Oefenboeken voor groep 6, 7 en 8.