Waarom je kind op school goed leest, maar laag scoort op de Cito-toets.

Het is de vraag die ik als uitgever het vaakst krijg. Op het rapport staat dat lezen prima gaat. Het AVI-niveau klopt, de juf is tevreden. En dan komt de Cito-uitslag: begrijpend lezen valt tegen. Hoe kan dat?

Het korte antwoord: je kind leest waarschijnlijk écht goed. Maar de toets meet iets anders dan wat er op school geoefend wordt. In dit artikel leg ik uit waar dat verschil zit, en wat je er thuis aan kunt doen.

Technisch lezen is niet hetzelfde als begrijpend lezen

Het AVI-niveau op het rapport gaat over technisch lezen: woorden vlot en foutloos oplezen. Begrijpend lezen is een andere vaardigheid: snappen wat er bedoeld wordt. Hoofdzaken van bijzaken onderscheiden, verbanden zien, weten waar ‘hij’ of ‘daardoor’ naar verwijst.

Een kind kan vloeiend voorlezen en toch de kern van een tekst missen. Dat is geen leesprobleem, maar een begrijpprobleem. En die twee worden op het rapport nogal eens door elkaar gehaald.

Begrijpend lezen is op school vaak geen apart vak

Hier zit de verrassing voor veel ouders. Op veel basisscholen is begrijpend lezen geen apart vak meer met eigen lessen en eigen theorie. Het is opgegaan in thematisch onderwijs of gekoppeld aan wereldoriëntatie: kinderen lezen teksten over het thema en beantwoorden daar vragen over.

Daar is op zichzelf veel voor te zeggen. Maar er sneuvelt iets onderweg: de theorie. Signaalwoorden, verwijswoorden, tekstverbanden, de hoofdgedachte vinden. Het komt allemaal wel eens voorbij, maar het wordt zelden expliciet aangeleerd en stap voor stap geoefend.

De Cito-toets vraagt juist die theorie

En dan komt de toets. Cito-vragen, of het nu om Leerling in Beeld gaat of om de Doorstroomtoets in groep 8, zijn gebouwd op precies die theorie. Waar verwijst ‘dit’ in regel 12 naar? Welk verband geeft ‘maar’, ‘want’ of ‘daardoor’ aan? Wat wil de schrijver zeggen in de derde alinea?

Bovendien hebben de vragen een eigen vorm: meerkeuze met vier antwoorden, waarvan er drie heel aannemelijk klínken. Een kind dat de theorie nooit expliciet heeft geleerd en de vraagvormen niet kent, scoort lager dan het eigenlijk kan. Niet omdat het niet kan lezen, maar omdat het op iets anders is voorbereid.

Daarom kunnen school en toets allebei gelijk hebben. Op school gaat lezen echt goed. En op de toets valt de score echt tegen. Ze meten verschillende dingen.

Waarom dit ertoe doet

Begrijpend lezen weegt zwaar. Het is een van de drie onderdelen van de Doorstroomtoets en telt stevig mee in het schooladvies. En het werkt door in alle andere vakken: een verhaaltjessom bij rekenen is eerst een leesopdracht, en op de middelbare school draait vrijwel elk vak om teksten begrijpen.

Het goede nieuws: dit is een gat dat je kunt dichten. Omdat het probleem niet in het lezen zit maar in de aanpak, reageren kinderen hier snel op gerichte oefening.

Wat je er thuis aan kunt doen

• Laat de theorie expliciet leren. Signaalwoorden (omdat, want, dus, maar, daardoor), verwijswoorden (hij, die, dit) en tekstverbanden zijn gewoon leerbaar. Als je kind ze eenmaal herkent, wordt elke tekst overzichtelijker.
• Oefen met echte Cito-vraagvormen. Vier antwoorden waarvan er drie aannemelijk klinken is een vaardigheid op zich. Wie de vraagvormen kent, raakt op de toets niet in de war.
• Kort en regelmatig. Twee tot drie keer per week een korte tekst met vragen doet meer dan een lange sessie in het weekend.

 

De samenvat-methode: mijn favoriete oefening

Tot slot de oefening die ik elke ouder meegeef, omdat hij zo simpel is en zo goed werkt:

1. Laat je kind de eerste alinea van een tekst lezen. Niet verder.
2. Vraag: vat deze alinea in één zin samen. Waar ging het vooral over?
3. Dan pas de tweede alinea, en weer samenvatten. Zo werk je de hele tekst door.

 

Waarom dit werkt: samenvatten kan niet zonder begrijpen. Een kind dat over de tekst heen leest, valt bij het samenvatten meteen door de mand, en leert zichzelf zo om per alinea de kern te pakken. Tien tot vijftien minuten, twee of drie keer per week, en je ziet binnen weken verschil.

Tot slot

Dit verschil tussen school en toets is de reden dat mijn oefenboeken niet met opgaven beginnen, maar met uitleg en theorie, en pas daarna met opgaven op echt Cito-niveau. Wil je weten wat je kind per groep precies moet kunnen? Kijk dan op de pagina over begrijpend lezen oefenen; daar vind je ook een gratis werkblad om te zien waar je kind nu staat.

Peter Meijer, uitgever van Beter Bijles (en vader van twee dochters)